مجله چوبگران
چوب فینگرجوینت چیست؟ راز تولید تختههای عریض بدون ترک
چوب فینگرجوینت به تختهای گفته میشود که از اتصال چند قطعه چوب کوچکتر، بهجای برش از یک تنه یکپارچه، ساخته شده است. دلیل اصلی استفاده از این روش، محدودیت فیزیکی درخت است: هیچ درختی قطر نامحدود ندارد و هرچه عرض یا ضخامت یک تکه چوب طبیعی بیشتر باشد، احتمال ترک خوردن آن هم بیشتر میشود. با اتصال چند قطعه کوچک به هم (بهصورت طولی با فینگرجوینت، لبهبهلبه برای عرض، یا لایهبهلایه در حالت گلولام برای ضخامت)، میتوان تخته یا تیری با هر اندازه دلخواه، استحکام بالاتر و ترک بهمراتب کمتر نسبت به چوب یکپارچه هماندازه تولید کرد.
چرا اصلاً چوب فینگرجوینت تولید میشود؟
عرض یک تخته چوب طبیعی، به قطر تنه درخت محدود است. کارخانههای چوب معمولاً از تنههای خیلی قطور برای تولید الوار استفاده نمیکنند، هم به دلایل اقتصادی و هم به این دلیل که چوب از یک قطر مشخص به بعد، دیگر رشدش نامحدود ادامه پیدا نمیکند. در نتیجه، اگر پروژهای به یک تخته عریض (مثلاً ۲۶، ۳۰ یا ۳۵ سانتیمتر) نیاز داشته باشد، پیدا کردن یک الوار یکپارچه با این عرض یا بسیار سخت است یا اصلاً وجود ندارد.
حتی اگر چنین الواری پیدا شود، مشکل دوم پیش میآید: هرچه عرض یا قطر یک تکه چوب طبیعی بیشتر باشد، بهطور طبیعی احتمال ترک عمیق در آن هم بیشتر است؛ و این ترکها در الوار قطور، دیگر ترکهای ریز سطحی نیستند، بلکه شکافهای عمیقی هستند که میتوانند مقاومت قطعه را از بین ببرند.
فینگرجوینت، اتصال لبهبهلبه و گلولام؛ چه تفاوتی دارند؟
این سه روش، هرچند در بازار اغلب زیر یک نام مشترک («فینگرجوینت») شناخته میشوند، از نظر فنی سه هدف متفاوت دارند:
| روش اتصال | جهت اتصال | هدف اصلی |
|---|---|---|
| فینگرجوینت (Finger Joint) | سر به سر (طولی) | افزایش طول با اتصال دندانهای دو قطعه کوتاه و حذف بخشهای معیوب چوب |
| اتصال لبهبهلبه (Edge Gluing) | کنار هم (عرضی) | افزایش عرض تخته با چسباندن چند نوار باریک کنار هم |
| گلولام (Glulam) | روی هم (لایهای) | افزایش ضخامت و استحکام سازهای با چسباندن چند لایه ضخیم روی هم |
محصولی که در بازار به آن «تخته فینگرجوینت» یا «پنل فینگرجوینت» گفته میشود، معمولاً ترکیبی از دو روش اول است: چند قطعه کوتاه ابتدا با فینگرجوینت به هم متصل و بلند میشوند، سپس این قطعات بلندشده بهصورت لبهبهلبه کنار هم چسبانده میشوند تا عرض نهایی دلخواه بهدست آید.
چگونه تخته فینگرجوینت ساخته میشود؟
- برش و آمادهسازی قطعات: الوار به قطعات کوچکتر برش داده میشود و بخشهای معیوب (گره، ترک، پوسیدگی جزئی) از آن جدا میگردد.
- ایجاد دندانههای فینگرجوینت: در انتهای قطعاتی که باید طولشان افزایش پیدا کند، دندانههای زیگزاگی تراشیده میشود.
- چسبکاری و اتصال طولی: دندانههای دو قطعه با چسب مخصوص چوب داخل هم قرار میگیرند و تحت فشار به هم متصل میشوند.
- چیدمان و اتصال لبهبهلبه: قطعات بلندشده، بر اساس عرض نهایی موردنیاز (مثلاً برای یک شلف یا کف پله)، کنار هم چیده و با چسب ضدآب به هم متصل میشوند.
- پرس: کل مجموعه داخل دستگاه پرس قرار میگیرد تا اتصال چسب کاملاً یکدست و محکم شود.
- صافکاری و برش نهایی: پس از خشک شدن، سطح صافکاری و صفحه در ابعاد نهایی برش میخورد.
مزایای چوب فینگرجوینت نسبت به چوب یکپارچه
- ترک بهمراتب کمتر: چون هر قطعه کوچکتر است، تنش داخلی ناشی از تغییرات رطوبت و دما در سطح کوچکتری توزیع میشود و احتمال ترک عمیق کاهش مییابد.
- استحکام بالاتر: اتصال چسبی صحیح، در بسیاری از موارد استحکام قابل مقایسه یا حتی بالاتر از چوب یکپارچه هماندازه ایجاد میکند.
- امکان تولید هر عرض دلخواه: محدودیت قطر تنه درخت دیگر مانع تولید تختههای عریض نمیشود.
- استفاده بهینه از چوب: قطعات کوچک و باقیمانده چوب که در حالت عادی دورریز میشدند، در این روش قابل استفاده مجدد هستند.
کاربردهای رایج چوب فینگرجوینت و گلولام
- شلف و قفسه چوبی: برای عرضهای غیراستاندارد (مثلاً ۲۶ تا ۳۵ سانتیمتر) که بهسختی از یک تخته یکپارچه بهدست میآید.
- کف پله چوبی: تولید کف پله با عرض دقیق موردنیاز پروژه، بدون وابستگی به عرض محدود الوار خام.
- الوار قطور اشباعشده صنعتی: در مصارفی مانند برجهای خنککننده پتروشیمی که به الوار ضخیم و بدون ترک (مثلاً سایز ۱۰ در ۱۰ سانتیمتر) نیاز است، روش گلولام امکان تولید مقاطع ضخیم را بدون ریسک بالای ترک عمیق فراهم میکند.
پرسشهای متداول (FAQ) درباره چوب فینگرجوینت
آیا چوب فینگرجوینت از چوب یکپارچه ضعیفتر است؟
خیر، در صورت استفاده از چسب مناسب و اجرای صحیح فرآیند پرس، استحکام آن قابل مقایسه با چوب یکپارچه هماندازه است و از نظر مقاومت در برابر ترک، معمولاً عملکرد بهتری هم دارد.
آیا فینگرجوینت و گلولام یکی هستند؟
خیر. فینگرجوینت اتصال دندانهای سر دو قطعه برای افزایش طول است، در حالی که گلولام چسباندن چند لایه ضخیم روی هم برای افزایش ضخامت و استحکام سازهای است؛ محصولات پنل عریض بازار معمولاً ترکیبی از فینگرجوینت طولی و اتصال لبهبهلبه عرضی هستند.
چرا برای عرضهای زیاد نمیتوان از یک تخته یکپارچه استفاده کرد؟
چون عرض تخته به قطر تنه درخت محدود است و هرچه قطر چوب طبیعی بیشتر باشد، احتمال ترک عمیق در آن هم بیشتر میشود. در نتیجه پیدا کردن الوار یکپارچه عریض و بدون عیب عملاً دشوار یا غیراقتصادی است.
چوب فینگرجوینت برای فضای باز هم مناسب است؟
بله، به شرطی که از چسب مقاوم در برابر آب و رطوبت استفاده شده باشد. برای سازههای فضای باز، ترکیب این روش با چوب اشباع مسبن مقاومت بیشتری در برابر رطوبت ایجاد میکند.
این مقاله توسط شرکت چوبگران بازبینی و صحت علمی آن تایید گردیده است.
